Σε αυτό το υποκεφάλαιο, θα εξετάσουμε τη διάκριση μεταξύ ελαστικής και ανελαστικής ζήτησης, αναλύοντας πώς η ευαισθησία των καταναλωτών στις μεταβολές των τιμών επηρεάζει τη συνολική ζήτηση ενός αγαθού, καθώς και τις στρατηγικές τιμολόγησης και τις οικονομικές επιπτώσεις που απορρέουν από αυτήν. Πριν προχωρήσουμε, σας προτρέπουμε να ανατρέξετε στα προηγούμενα (link), ώστε να διασφαλίσετε τη συνοχή και καλύτερη κατανόηση. Όπως είδαμε από τα προηγούμενα
Η ελαστικότητα ζήτησης ως προς την τιμή `(E_D)` ορίζεται ως:
`E_D = {{ΔQ} / Q } / { {ΔP} / P } = {ΔQ} / {ΔP} \times {P} / {Q}`
Αν θεωρήσουμε ότι η ζητούμενη ποσότητα `Q_D` είναι συνάρτηση της τιμής `P`, δηλαδή `Q=f(P)`, τότε η σημειακή ελαστικότητα (σχέση [1]) μπορεί να γραφεί ως:
`E_D = {{dQ} / Q } / { {dP} / P }`
Κύρια Είδη Ζήτησης
Η σύγκριση της απόλυτης τιμής `|E_D|` με τη μονάδα μας επιτρέπει να χαρακτηρίσουμε τη φύση της ζήτησης. Αν `|E_D| > 1`, η ζήτηση είναι ελαστική, δηλαδή η ποσοστιαία μεταβολή της ζητούμενης ποσότητας είναι μεγαλύτερη από την ποσοστιαία μεταβολή της τιμής `(|E_D| > 1 =>{ΔQ} / Q > {ΔP} / P)` Αυτό σημαίνει ότι οι καταναλωτές αντιδρούν έντονα στις μεταβολές της τιμής. Αντίθετα, αν `|E_D| < 1`, η ζήτηση είναι ανελαστική, δηλαδή η ποσοστιαία μεταβολή της ζητούμενης ποσότητας είναι μικρότερη από την ποσοστιαία μεταβολή της τιμής `(|E_D| < 1 =>{ΔQ} / Q < {ΔP} / P)` Αυτό σημαίνει ότι οι καταναλωτές δεν αντιδρούν έντονα στις μεταβολές της τιμής. Τέλος, `|E_D| = 1`, η ζήτηση είναι μοναδιαία ελαστική, δηλαδή η ποσοστιαία μεταβολή της ζητούμενης ποσότητας είναι ίση με την ποσοστιαία μεταβολή της τιμής `(|E_D| < 1 =>{ΔQ} / Q < {ΔP} / P)`.
Συνολική Δαπάνη Καταναλωτών
Η συνολική δαπάνη των καταναλωτών (Total Revenue, TR) ορίζεται ως το γινόμενο της τιμής του αγαθού `(P)` επί την ζητούμενη ποσότητα `(Q_D)`:
`TR=P×Q_D`
Η συνολική δαπάνη των καταναλωτών ισοδυναμεί με τα συνολικά έσοδα των παραγωγών, γνωστά και ως revenue, καθώς εκφράζουν το συνολικό χρηματικό ποσό που λαμβάνουν οι παραγωγοί από την πώληση των προϊόντων τους.
Παίρνουμε το ολικό διαφορικό της συνάρτησης:
`dTR = P \times dQ + Q \times dP`
Διαιρούμε και τα δύο μέλη με `TR`:
`{dTR}/{TR} = {P \times dQ + Q \times dP}/{P \times Q}`
Και έτσι προκύπτει:
`{dTR}/{TR} = {P \times dQ}/ {P \times Q}+ {Q \times dP}/{P \times Q}`
Αρα προκύπτει η σχέση [2],
`{dTR}/{TR} = {dQ}/ {Q}+ {dP}/{P}`
Μετασχηματίζοντας τη σχέση [1] προκύπτει η σχέση [3]:
`E_D = {{dQ} / Q } / {{dP} / P }`
ή
`{dQ} / Q = E_D \times {dP} / {P}`
Άρα, από [2] και [3] προκύπτει η σχέση [4]:
`{dTR}/{TR} = E_D \times {dP} / {P}+ {dP}/{P}`
ή
Από αυτήν τη σχέση βλέπουμε ότι η μεταβολή της συνολικής δαπάνης εξαρτάται από το πρόσημο του `E_D + 1`, το οποίο διαφέρει στις τρεις περιπτώσεις της ελαστικότητας.
Ελαστική Ζήτηση
Γνωρίζουμε ότι ελαστική ζήτηση έχουμε όταν η απόλυτη τιμή της ελαστικότητας ζήτησης ως προς την τιμή είναι μεγαλύτερη από 1 `(|E_D|>1)`. Με άλλα λόγια `E_D>1` (1) ή `E_D<-1` (2). Επειδή, όμως η σχέση μεταξύ ζητούμενης ποσότητας και τιμής είναι αντίθετη (σύμφωνα με τον Νόμο της Ζήτησης), τότε απορρίπτεται (1) και επαληθεύεται το (2). Άρα, προσθέτωντας τη μονάδα στο (2) προκύπτει:
\[E_D < -1 \Leftrightarrow E_D + 1 < 0\]
Άρα, όταν η ζήτηση είναι ελαστική, η συνολική δαπάνη κινείται αντίθετα από την τιμή.
Ανελαστική Ζήτηση
Επίσης, έχουμε ανελαστική ζήτηση όταν η απόλυτη τιμή της ελαστικότητας ζήτησης ως προς την τιμή είναι μικρότερη από 1 `(|E_D|<1)`. Με άλλα λόγια `-1< E_D < 1` (1) ή `E_D<1`. Προσθέτοντας τη μονάδα προκύπτει `0< E_D+1 < 2`.
Συμπερασματικά, όταν η ζήτηση είναι ανελαστική, η συνολική δαπάνη κινείται προς την ίδια κατεύθυνση με την τιμή.
Μοναδιαία Ελαστικότητα
Όταν η απόλυτη τιμή της ελαστικότητας ζήτησης ισούται με τη μονάδα `(|E_D| = 1)`, τότε ισχύει ότι `E_D = -1` (και όχι `E_D = 1`, λόγω του Νόμου της Ζήτησης). Άρα, `E_D + 1= 0` και συνεπώς η σχέση [4] ισούται με `{dTR}/{TR} = (0 \times {dP}/{P} = 0`. Με άλλα λόγια δεν υπάρχει καμία μεταβολή στην συνολική δαπάνη του καταναλωτή, καθώς μεταβάλεται ποσοστιαία η τιμή του προϊόντος.
