8.1. Η ανάγκη εμφάνισης του χρήματος
Ο καταμερισμός των έργων προϋποθέτει ότι οι άνθρωποι μπορούν να ανταλλάσσουν μεταξύ τους προϊόντα, επειδή κάθε άτομο συνήθως ειδικεύεται στην παραγωγή ορισμένων αγαθών, ενώ χρειάζεται πολλά διαφορετικά προϊόντα για να ικανοποιήσει τις ανάγκες του.
Ωστόσο, η απευθείας ανταλλαγή προϊόντων παρουσιάζει σημαντικές δυσκολίες, καθώς δεν είναι βέβαιο ότι οι επιθυμίες των ατόμων που συμμετέχουν σε μια συναλλαγή θα συμπίπτουν.
Για παράδειγμα, ένας αγρότης που παράγει σιτάρι και επιθυμεί να αποκτήσει ένα ζευγάρι παπούτσια θα πρέπει να βρει κάποιον που διαθέτει παπούτσια και ταυτόχρονα επιθυμεί να αποκτήσει σιτάρι. Εάν ο κάτοχος των παπουτσιών δεν ενδιαφέρεται για το σιτάρι, η απευθείας ανταλλαγή δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί.
Εξαιτίας αυτών των δυσκολιών, οι οικονομίες ανέπτυξαν ήδη από πολύ παλιές εποχές διάφορα μέσα ανταλλαγής, προκειμένου να διευκολύνουν τις συναλλαγές και την κυκλοφορία των προϊόντων.
8.2. Η έννοια του χρήματος
Σύμφωνα με το σχολικό βιβλίο, κάθε αντικείμενο που είναι γενικά αποδεκτό ως μέσο συναλλαγής των αγαθών επέχει θέση χρήματος.
Επομένως, χρήμα είναι οτιδήποτε η κοινωνία αποδέχεται ως γενικό μέσο ανταλλαγής.
Το βασικό χαρακτηριστικό του χρήματος δεν είναι η συγκεκριμένη φυσική μορφή του, αλλά η γενική αποδοχή του από τα μέλη της κοινωνίας ως μέσου για την πραγματοποίηση συναλλαγών.
Χάρη σε αυτή την αποδοχή, οι άνθρωποι μπορούν να χρησιμοποιούν το χρήμα για να αποκτούν τα προϊόντα που χρειάζονται, χωρίς να είναι απαραίτητο να εντοπίζουν κάποιο άλλο άτομο που επιθυμεί ακριβώς το αγαθό το οποίο οι ίδιοι προσφέρουν.
8.3. Η χρησιμοποίηση του χρήματος στις ανταλλαγές
Με τη χρησιμοποίηση του χρήματος, η ανταλλαγή προϊόντων χωρίζεται σε δύο ξεχωριστές πράξεις: την πώληση και την αγορά.
Κατά την πώληση, ένα άτομο μεταβιβάζει ένα προϊόν σε κάποιο άλλο άτομο και λαμβάνει ως αντάλλαγμα χρήμα. Στη συνέχεια, με το χρήμα που έχει αποκτήσει, μπορεί να πραγματοποιήσει μια αγορά, δηλαδή να αποκτήσει κάποιο άλλο προϊόν που επιθυμεί.
Για παράδειγμα, ένας αγρότης μπορεί να πουλήσει μέρος της παραγωγής του και να εισπράξει χρήματα, τα οποία στη συνέχεια θα χρησιμοποιήσει για να αγοράσει ρούχα, τρόφιμα ή άλλα αγαθά. Με αυτόν τον τρόπο δεν χρειάζεται να πραγματοποιήσει απευθείας ανταλλαγή των αγροτικών προϊόντων με τα αγαθά που επιθυμεί να αποκτήσει.
Η χρήση του χρήματος διευκολύνει επομένως τις συναλλαγές, καθώς διαχωρίζει την πώληση ενός αγαθού από την αγορά ενός άλλου.
8.4. Η κυκλοφορία των προϊόντων και του χρήματος
Σε κάθε αγοραπωλησία πραγματοποιούνται δύο μεταβιβάσεις με αντίθετη κατεύθυνση. Από τη μία πλευρά μεταβιβάζεται το προϊόν, ενώ από την άλλη μεταβιβάζεται το αντίστοιχο χρηματικό ποσό.
Για παράδειγμα, όταν ένας καταναλωτής αγοράζει ψωμί από έναν φούρνο, το ψωμί μεταβιβάζεται από τον πωλητή στον αγοραστή, ενώ τα χρήματα μεταβιβάζονται από τον αγοραστή στον πωλητή.
Συνεπώς, η κυκλοφορία των προϊόντων μέσα στο οικονομικό σύστημα συνοδεύεται από μια αντίθετη σε κατεύθυνση κυκλοφορία χρήματος.
Η σχέση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για την κατανόηση της λειτουργίας μιας οικονομίας, καθώς συνδέει τις ανταλλαγές προϊόντων με τις χρηματικές συναλλαγές που πραγματοποιούνται μεταξύ των οικονομικών μονάδων.
Παρουσίαση μαθήματος
Η παρουσίαση που ακολουθεί περιλαμβάνει την ανάγκη εμφάνισης του χρήματος, τον ορισμό του, τη διάκριση της ανταλλαγής σε πώληση και αγορά και την αντίθετη κυκλοφορία προϊόντων και χρήματος.