3.1. Η έννοια των οικονομικών αγαθών
Οι άνθρωποι χρησιμοποιούν διάφορα υλικά αντικείμενα και υπηρεσίες προκειμένου να ικανοποιήσουν τις ανάγκες τους. Τα αγαθά αυτά διακρίνονται αρχικά σε ελεύθερα και οικονομικά αγαθά.
Τα ελεύθερα αγαθά βρίσκονται ελεύθερα στη φύση, όπως το φως και η θερμότητα του ήλιου, και δεν αποτελούν αντικείμενο μελέτης της Οικονομικής Επιστήμης.
Αντίθετα, τα οικονομικά αγαθά είναι αποτέλεσμα της παραγωγικής προσπάθειας των ανθρώπων και χαρακτηρίζονται από το γεγονός ότι βρίσκονται σε περιορισμένες ποσότητες σε σχέση με τις ανάγκες που ικανοποιούν.
Τα οικονομικά αγαθά ονομάζονται επίσης προϊόντα, επειδή προκύπτουν από κάποια παραγωγική διαδικασία, ή εμπορεύματα, επειδή αποτελούν αντικείμενο αγοραπωλησίας.
3.2. Υλικά και άυλα αγαθά ή υπηρεσίες
Μια πρώτη διάκριση των οικονομικών αγαθών πραγματοποιείται με βάση τη μορφή τους, καθώς αυτά διακρίνονται σε υλικά και άυλα αγαθά ή υπηρεσίες.
Υλικά αγαθά είναι εκείνα που έχουν υλική υπόσταση, όπως τα τρόφιμα και τα ρούχα.
Άυλα αγαθά ή υπηρεσίες είναι εκείνα που δεν έχουν υλική μορφή, όπως ένα μουσικό κομμάτι ή μια διάλεξη. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται επίσης διάφορες καταστάσεις ή μορφές ενέργειας, όπως η θερμότητα τον χειμώνα και το φως το βράδυ.
3.3. Διαρκή και καταναλωτά αγαθά
Μια δεύτερη διάκριση βασίζεται στη δυνατότητα επαναλαμβανόμενης χρησιμοποίησης ενός αγαθού, σύμφωνα με την οποία τα οικονομικά αγαθά ταξινομούνται σε διαρκή και καταναλωτά.
Διαρκή αγαθά είναι εκείνα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν πολλές φορές για τον ίδιο σκοπό, χωρίς να μεταβάλλεται η φυσική τους υπόσταση. Παραδείγματα αποτελούν τα έπιπλα, τα ρούχα και τα αυτοκίνητα.
Καταναλωτά αγαθά είναι εκείνα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο μία φορά για τον σκοπό για τον οποίο έχουν παραχθεί. Παραδείγματα αποτελούν τα τρόφιμα, τα καυσόξυλα και η βενζίνη.
3.4. Κεφαλαιουχικά και καταναλωτικά αγαθά
Μια ιδιαίτερα σημαντική διάκριση των οικονομικών αγαθών βασίζεται στον σκοπό για τον οποίο χρησιμοποιούνται, καθώς τα αγαθά διακρίνονται σε κεφαλαιουχικά ή επενδυτικά και καταναλωτικά.
Κεφαλαιουχικά ή επενδυτικά αγαθά είναι εκείνα που χρησιμοποιούνται στην παραγωγική διαδικασία για την παραγωγή άλλων αγαθών. Παραδείγματα αποτελούν το τρακτέρ που χρησιμοποιείται στην αγροτική παραγωγή, ο αργαλειός που χρησιμοποιείται για την παραγωγή υφασμάτων και το κτίριο ενός εργοστασίου. Στην ίδια κατηγορία περιλαμβάνονται επίσης μηχανήματα, εργαλεία, δρόμοι και εγκαταστάσεις παραγωγής.
Καταναλωτικά αγαθά είναι εκείνα που χρησιμοποιούνται για την άμεση ικανοποίηση των ανθρώπινων αναγκών, δηλαδή για κατανάλωση. Παραδείγματα αποτελούν τα πορτοκάλια, η γραβάτα και το στερεοφωνικό.
Η διάκριση μεταξύ κεφαλαιουχικών και καταναλωτικών αγαθών εξαρτάται από τον σκοπό της χρησιμοποίησής τους και όχι αποκλειστικά από τα φυσικά χαρακτηριστικά τους.
Για παράδειγμα, ένα αυτοκίνητο που χρησιμοποιείται από μια οικογένεια αποτελεί καταναλωτικό αγαθό, ενώ το ίδιο αυτοκίνητο, εάν χρησιμοποιείται από μια επιχείρηση για την παραγωγική της δραστηριότητα, αποτελεί κεφαλαιουχικό αγαθό. Αντίστοιχα, ένα βιβλίο που βρίσκεται σε ένα σπίτι θεωρείται καταναλωτικό αγαθό, ενώ το ίδιο βιβλίο, όταν ανήκει στη βιβλιοθήκη ενός πανεπιστημίου, θεωρείται κεφαλαιουχικό.
3.5. Η ταυτόχρονη ταξινόμηση των αγαθών
Ένα οικονομικό αγαθό μπορεί να ανήκει ταυτόχρονα σε περισσότερες από μία κατηγορίες, επειδή κάθε διάκριση βασίζεται σε διαφορετικό κριτήριο.
Για παράδειγμα, η σοκολάτα είναι υλικό, καταναλωτό και καταναλωτικό αγαθό, ενώ το ψυγείο ενός νοικοκυριού είναι υλικό, διαρκές και καταναλωτικό αγαθό. Αντίστοιχα, το πιεστήριο ενός τυπογραφείου είναι υλικό, διαρκές και κεφαλαιουχικό αγαθό.
Επομένως, για τη σωστή ταξινόμηση ενός οικονομικού αγαθού εξετάζουμε τη μορφή του, τη δυνατότητα επαναλαμβανόμενης χρησιμοποίησής του και τον σκοπό για τον οποίο χρησιμοποιείται.