7.1. Η έννοια του καταμερισμού των έργων
Σε παλαιότερες εποχές, κάθε νοικοκυριό ήταν αναγκασμένο να παράγει σχεδόν όλα τα προϊόντα που χρειαζόταν για την ικανοποίηση των αναγκών του, ενώ οι ανταλλαγές προϊόντων μεταξύ των νοικοκυριών ήταν περιορισμένες.
Αντίθετα, στις σύγχρονες οικονομίες κάθε άτομο συνήθως απασχολείται στην παραγωγή ενός μόνο προϊόντος ή ακόμη και ενός συγκεκριμένου μέρους του, ενώ ταυτόχρονα καταναλώνει πολλά διαφορετικά προϊόντα στην παραγωγή των οποίων δεν συμμετέχει.
Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται καταμερισμός των έργων ή καταμερισμός της εργασίας και αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της σύγχρονης οργάνωσης της παραγωγής.
Παράλληλα με την ανάπτυξη του καταμερισμού της εργασίας αυξάνονται και οι ανταλλαγές προϊόντων μεταξύ των ατόμων, επειδή κανένας άνθρωπος δεν παράγει μόνος του όλα τα αγαθά που χρειάζεται για να ικανοποιήσει τις ανάγκες του. Οι ανταλλαγές αυτές πραγματοποιούνται με τη μεσολάβηση του χρήματος.
7.2. Τα πλεονεκτήματα του καταμερισμού των έργων
Ο καταμερισμός των έργων έχει ιδιαίτερα μεγάλη σημασία για τη σύγχρονη οργάνωση της παραγωγής, καθώς επιτρέπει τη σημαντική αύξηση της ποσότητας των παραγόμενων προϊόντων. Σύμφωνα με το σχολικό βιβλίο, παρουσιάζει τρία βασικά πλεονεκτήματα.
- Μεγαλύτερη αποδοτικότητα: Κάθε άτομο μπορεί να απασχοληθεί στην εργασία στην οποία έχει τη δυνατότητα να αποδώσει περισσότερο, αντί να ασχολείται ταυτόχρονα με πολλές διαφορετικές δραστηριότητες στις οποίες δεν είναι εξίσου αποτελεσματικό.
- Ανάπτυξη δεξιοτεχνίας και ικανοτήτων: Όταν ένα άτομο ασχολείται συστηματικά με μία συγκεκριμένη εργασία, αποκτά σταδιακά μεγαλύτερη εμπειρία, δεξιοτεχνία και ικανότητα στην εκτέλεσή της, με αποτέλεσμα να αυξάνεται η απόδοσή του.
- Βελτίωση των μεθόδων παραγωγής: Η μεγάλη εξειδίκευση οδηγεί στην ανακάλυψη καλύτερων τρόπων εκτέλεσης μιας εργασίας και στην ανάπτυξη εφευρέσεων, οι οποίες συμβάλλουν στην αύξηση της παραγωγής.
Χάρη σε αυτά τα πλεονεκτήματα, ο καταμερισμός των έργων επιτρέπει τη δημιουργία πολύ μεγαλύτερου όγκου προϊόντων και αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες που καθιστούν δυνατή τη σύγχρονη οικονομική παραγωγή.
7.3. Το μειονέκτημα του καταμερισμού των έργων
Παρά τα σημαντικά πλεονεκτήματά του, ο καταμερισμός των έργων παρουσιάζει και ένα σοβαρό μειονέκτημα, το οποίο συνδέεται με την υπερβολική εξειδίκευση των εργαζομένων.
Όταν ένα άτομο ασχολείται καθημερινά με την ίδια περιορισμένη δραστηριότητα, εκτελώντας συνεχώς τις ίδιες εργασίες ή κινήσεις, η εργασία του μπορεί να μετατραπεί σε ανιαρή και μονότονη απασχόληση.
Για παράδειγμα, ένας εργάτης που εκτελεί καθημερινά την ίδια εργασία σε μια παραγωγική διαδικασία είναι πιθανό να κουράζεται από τη συνεχή επανάληψη και τη ρουτίνα της εργασίας του.
Επομένως, ενώ η εξειδίκευση μπορεί να αυξάνει την παραγωγικότητα, η συνεχής επανάληψη της ίδιας δραστηριότητας αποτελεί σημαντικό μειονέκτημα για τον εργαζόμενο.
7.4. Η σχέση του καταμερισμού των έργων με τις ανταλλαγές
Ο καταμερισμός των έργων συνδέεται άμεσα με την ανάπτυξη των ανταλλαγών, καθώς κάθε άτομο παράγει ένα συγκεκριμένο προϊόν ή συμμετέχει σε ένα μέρος της παραγωγικής διαδικασίας, αλλά χρειάζεται πολλά διαφορετικά αγαθά για την ικανοποίηση των αναγκών του.
Για παράδειγμα, ένας αγρότης που παράγει πορτοκάλια μπορεί να χρησιμοποιήσει μέρος της παραγωγής του για προσωπική κατανάλωση, αλλά χρειάζεται επίσης ρούχα, εργαλεία και άλλα αγαθά που δεν παράγει ο ίδιος. Για να τα αποκτήσει, πρέπει να μπορεί να ανταλλάσσει τα προϊόντα της παραγωγής του με προϊόντα άλλων παραγωγών.
Στις σύγχρονες οικονομίες οι ανταλλαγές αυτές πραγματοποιούνται κυρίως με τη μεσολάβηση του χρήματος, το οποίο διευκολύνει την απόκτηση των αγαθών που χρειάζονται οι άνθρωποι.
Παρουσίαση μαθήματος
Η παρουσίαση που ακολουθεί περιλαμβάνει την έννοια του καταμερισμού των έργων, τα βασικά πλεονεκτήματα και μειονεκτήματά του, καθώς και ερωτήσεις κατανόησης.