1.1. Το αντικείμενο της Οικονομικής Επιστήμης
Η Πολιτική Οικονομία, η οποία ονομάζεται και Οικονομική Επιστήμη, έχει ως αντικείμενο τη μελέτη των οικονομικών προβλημάτων που εμφανίζονται σε μια κοινωνία, καθώς οι άνθρωποι καλούνται να αποφασίσουν ποια προϊόντα θα παράγουν, με ποιους τρόπους θα τα παράγουν και πώς θα τα χρησιμοποιήσουν για την ικανοποίηση των αναγκών τους.
Τα οικονομικά προβλήματα κάθε κοινωνίας μπορούν να ταξινομηθούν σε τέσσερις βασικές κατηγορίες, οι οποίες διατυπώνονται με τα ακόλουθα ερωτήματα:
- Τι και πόσο θα παραχθεί; Ποια προϊόντα θα παράγει η κοινωνία και σε ποιες ποσότητες κατά τη διάρκεια μιας συγκεκριμένης χρονικής περιόδου;
- Πώς θα παραχθεί; Ποιοι παραγωγικοί πόροι και ποιες μέθοδοι παραγωγής θα χρησιμοποιηθούν;
- Για ποιον θα παραχθεί; Πώς θα διανεμηθούν τα παραγόμενα προϊόντα μεταξύ των μελών της κοινωνίας;
- Πώς θα αυξηθεί η παραγωγή; Με ποιους τρόπους μπορεί να αυξηθεί η ποσότητα των προϊόντων που παράγει μια οικονομία, ώστε να επιτευχθεί οικονομική ανάπτυξη;
1.2. Το παράδειγμα του Ροβινσώνα Κρούσου
Για να κατανοήσουμε καλύτερα τα τέσσερα βασικά οικονομικά προβλήματα, μπορούμε να εξετάσουμε την υποθετική οικονομία του Ροβινσώνα Κρούσου, του ήρωα του ομώνυμου μυθιστορήματος του Daniel Defoe, ο οποίος ναυαγεί σε ένα έρημο νησί και αναγκάζεται να οργανώσει μόνος του την οικονομική του δραστηριότητα.
Ο Κρούσος πρέπει αρχικά να αποφασίσει τι και πόσο θα παράγει, ώστε να εξασφαλίσει τροφή, ένδυση και στέγη. Για παράδειγμα, μπορεί να επιλέξει ανάμεσα στη συλλογή καρπών, στο ψάρεμα και στο κυνήγι, ενώ παράλληλα πρέπει να αποφασίσει εάν θα κατασκευάσει μια καλύβα ή θα αναζητήσει μια φυσική σπηλιά.
Στη συνέχεια αντιμετωπίζει το πρόβλημα του τρόπου παραγωγής, καθώς πρέπει να επιλέξει τα κατάλληλα υλικά και να αποφασίσει πώς θα τα συνδυάσει. Εάν, για παράδειγμα, αποφασίσει να κατασκευάσει μια καλύβα, θα πρέπει να προσδιορίσει ποια υλικά θα χρησιμοποιήσει, πώς θα πραγματοποιήσει την κατασκευή και σε ποιο σημείο του νησιού θα την τοποθετήσει. Οι αποφάσεις αυτές σχετίζονται με την τεχνολογία της παραγωγικής διαδικασίας.
Το τρίτο οικονομικό πρόβλημα, δηλαδή η διανομή των προϊόντων, δεν εμφανίζεται στην οικονομία του Κρούσου, επειδή αποτελείται από ένα μόνο άτομο και επομένως όλα τα προϊόντα που παράγονται ανήκουν στον ίδιο. Εάν όμως στο νησί ζούσε και δεύτερο άτομο, το οποίο συμμετείχε στην παραγωγή, θα προέκυπτε το ζήτημα του τρόπου διανομής των προϊόντων μεταξύ τους.
Τέλος, ο Κρούσος αντιμετωπίζει το πρόβλημα της οικονομικής ανάπτυξης, καθώς επιδιώκει να αυξήσει τις ποσότητες των προϊόντων που μπορεί να παράγει. Για τον σκοπό αυτό μπορεί να κατασκευάσει δίχτυα για να ψαρεύει περισσότερα ψάρια, παγίδες για να κυνηγά αποτελεσματικότερα ή σκάλες για να συλλέγει περισσότερους καρπούς. Με αυτές τις ενέργειες δημιουργεί κεφάλαιο και αναπτύσσει την τεχνολογία του, αυξάνοντας τις παραγωγικές δυνατότητες της οικονομίας του.
1.3. Η διαφορά από τις σύγχρονες οικονομίες
Η σημαντικότερη διαφορά ανάμεσα στην οικονομία του Ροβινσώνα Κρούσου και στις σύγχρονες οικονομίες βρίσκεται στον τρόπο λήψης των οικονομικών αποφάσεων.
Στην οικονομία του Κρούσου, όλες οι αποφάσεις λαμβάνονται από το ίδιο άτομο, το οποίο αποφασίζει τι θα παραχθεί, πώς θα πραγματοποιηθεί η παραγωγή και πώς θα αυξηθούν οι παραγωγικές του δυνατότητες.
Αντίθετα, στις σύγχρονες οικονομίες, εκατομμύρια άτομα λαμβάνουν ταυτόχρονα αλλά χωριστά τις δικές τους οικονομικές αποφάσεις, οι οποίες αλληλεπιδρούν μεταξύ τους μέσω πολύπλοκων μηχανισμών.
Η Οικονομική Επιστήμη επιδιώκει να εξηγήσει τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνονται αυτές οι αποφάσεις και πώς αλληλεπιδρούν μέσω του μηχανισμού της αγοράς.
Παρουσίαση μαθήματος
Παρακολουθήστε τις διαφάνειες που συνοδεύουν το κεφάλαιο.